دانشگاه شیراز پژوهش‌های برنامه درسی 2251-6794 16 1 2026 03 21 The effect of problem-based learning on self-directed learning, academic achievement, academic satisfaction, and attitude towards PBL among fifth grade elementary school students in experimental science lessons تاثیر یادگیری مبتنی بر مسئله بر یادگیری خودراهبر، پیشرفت تحصیلی، رضایت تحصیلی و نگرش به یادگیری مبتنی بر مساله دانش‌آموزان پایه پنجم ابتدایی در درس علوم تجربی 30 1 8760 10.22099/jcr.2026.8760 FA داود طهماسب زاده شیخلار عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز فیروز محمودی دانشگاه تبریز احسان پورشمس دانشگاه تبریز حنانه بهشتی دانشگاه تبریز Journal Article 2026 05 01 The present study was conducted with the aim of investigating the effect of problem-based learning on self-directed learning, academic achievement, academic satisfaction, and attitude towards PBL of fifth-grade elementary school students in the experimental science course. The research method was quantitative in terms of approach, applied in terms of purpose, and quasi-experimental in nature. The statistical population of the study included all fifth-grade male elementary school students in the Nazlu educational district of Urmia, 320 people, who were selected by cluster random sampling. To collect data, the Kim Problem-Based Learning Satisfaction Questionnaire and Lent et al.'s Academic Satisfaction Questionnaire; Fisher et al.'s Self-Directed Learning Student Learning Assessment Questionnaire; Jagannathan et al.'s Knowledge, Perception, and Attitude on Problem-Based Learning Questionnaire; and Alper's Attitude on Problem-Based Learning Questionnaire were used. To examine the validity of the questionnaires, the opinions of the professors of the Department of Educational Sciences at the University of Tabriz were used, and Cronbach's alpha was used for their reliability. To analyze the first, third, and fourth hypotheses of the study, multivariate analysis of covariance was used, and the second hypothesis was analyzed using univariate analysis of covariance. The data were analyzed using SPSS27 software. The results showed that problem-based learning has an effect on self-directed learning, academic achievement, academic satisfaction, and attitude toward PBL of fifth-grade elementary school students in the experimental science course. This method has significant and positive effects on their average learning ﭘﮋوﻫﺶ حاضر ﺑﺎ ﻫﺪف ﺑﺮرﺳﯽ تاثیر یادگیری مبتنی بر مسئله بر یادگیری خودراهبر، پیشرفت تحصیلی، رضایت تحصیلی و نگرش بر PBL دانش‌آموزان پایه پنجم‌ ابتدایی در درس علوم تجربی اﻧﺠﺎم یافته است. روش پژوهش به لحاظ رویکرد کمی، به‌لحاظ هدف کاربردی و به‌لحاظ ماهیت شبه تجربی بود. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانش‌آموزان پسر پایه پنجم ابتدایی منطقه آموزشی نازلوی ارومیه به تعداد 320 نفر بودند که به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای انتخاب شدند. جهت ﺟﻤﻊ‌‌آوری داده‌ﻫﺎ، از پرسشنامه‌ رضایت از یادگیری مبتنی بر مسئله کیم و پرسشنامه رضایت تحصیلی لنت و همکاران؛ پرسشنامه سنجش خودراهبردی در یادگیری دانش‌آموزان فیشر و همکاران؛ پرسشنامه دانش، ادراک و نگرش بر یادگیری مبتنی بر مسئله جاگاناثان و همکاران و پرسشنامه نگرش بر یادگیری مبتنی بر مسئله آلپر استفاده گردید. برای بررسی رواﯾﯽ پرسشنامه‌ها از نظرات اساتید گروه علوم تربیتی دانشگاه تبریز و برای ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ آنها از آلفای کرونباخ استفاده شد. جهت تجزیه و تحلیل فرضیه‌های اول، سوم و چهارم ﭘﮋوﻫﺶ، از تحلیل کوواریانس چند متغیره و فرضیه‌ دوم از تحلیل کوواریانس تک‌متغیره استفاده شد و داده‌ها با نرم افزارSPSS27 تجزیه و تحلیل شده اند. ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻧﺸﺎن دادﻧﺪ ﮐﻪ یادگیری مبتنی بر مسئله بر یادگیری خود‌راهبر، پیشرفت تحصیلی، رضایت تحصیلی و نگرش بر PBL دانش‌آموزان پایه‌ پنجم ابتدایی در درس علوم تجربی ﺗﺎﺛﯿﺮ دارد. این روش تاثیرات مثبت و مهمی‌را در میانگین یادگیری آنان دارد. https://jcr.shirazu.ac.ir/article_8760_e4f7acc11e47126560cf3f654061d8f7.pdf

دانشگاه شیراز پژوهش‌های برنامه درسی 2251-6794 16 1 2026 03 21 Analysis of Null Approach in Farhangian University Curriculum: A Qualitative Research واکاوی رویکرد نال در برنامه درسی دانشگاه فرهنگیان: یک پژوهش کیفی 52 31 8623 10.22099/jcr.2026.8623 FA رضا معصومی نژاد استادیار گروه آموزش علوم تربیتی دانشگاه فرهنگیان 0000-0003-4558-1200 یاسمن معصومی نژاد آموزگار/ کارشناسی ارشد برنامه ریزی درسی Journal Article 2024 12 01 The present study was conducted with the aim of analyzing the nature of the curriculum of Farhangian University, focusing on the null approach in the field of elementary education. The implementation of the research was a combination of phenomenological method with inferential analysis. The field of research included professors and student teachers of Farhangian University in the academic year 1402-1403, and 17 of them were interviewed through targeted sampling of index type. The researcher's self-assessment method and cross-case analysis were used for the validity of the research data and the continuous and systematic comparison method was used in recording and writing the data to determine the reliability of the data. The findings of the research show concepts such as curriculum quality, academic culture, professors' ability, students' comprehensibility, evaluation system and educational approach, which have an impact on teacher knowledge (educational knowledge, content knowledge, content-educational knowledge) and show different dimensions of the curriculum. The results show that the null approach in the curriculum of Farhangian University should be continuously investigated in order to identify the extent of its different dimensions and the factors that cause its development in the educational structure. Also, the effectiveness of the null curriculum on theoretical and practical activities in the curriculum content of Farhangian University has been evaluated in order to design appropriate learning activities. پژوهش حاضر با هدف واکاوی ماهیت برنامه‌درسی دانشگاه فرهنگیان با محوریت رویکرد نال در رشته آموزش ابتدایی انجام شد. اجرای پژوهش ترکیبی از روش پدیدارشناسی همراه با تحلیل استنتاجی بود. میدان پژوهش دربرگیرنده اساتید و دانشجو معلمان دانشگاه فرهنگیان در سال تحصیلی 1403-1402 بود که 17 نفر از آنها از طریق نمونه‌گیری هدفمند از نوع شاخص مورد مصاحبه قرار گرفتند. از روش خود ارزیابی پژوهشگر و تحلیل‌های میان موردی برای اعتبار داده‌های پژوهش و روش مقایسه مستمر و نظام‌مند در ثبت و نوشتن داده‌ها برای تعیین پایایی داده‌ها استفاده شد. یافته‌های پژوهش بیانگر مفاهیمی مانند کیفیت برنامه‌درسی، فرهنگ دانشگاهی، قابلیت اساتید، فهم‌پذیری دانشجویان، نظام ارزشیابی و رویکرد آموزشی است که بر دانش معلمی(دانش تربیتی، دانش محتوایی، دانش محتوایی- تربیتی) تاثیرگذار بوده و ابعاد مختلفی از برنامه درسی نال را نمایان می‌سازد. نتایج نشان می دهد که رویکرد نال در برنامه درسی دانشگاه فرهنگیان باید مورد بررسی مستمر قرار گیرد تا گستره ابعاد مختلف آن و عواملی که باعث توسعه آن در ساختار آموزشی می شود، شناسایی شود. هم‌چنین میزان تاثیرگذاری برنامه درسی نال بر فعالیت‌های نظری و عملی در محتوای درسی دانشگاه فرهنگیان ارزیابی شده تا نسبت به طراحی فعالیت های یادگیری مناسب اقدام شود. https://jcr.shirazu.ac.ir/article_8623_b9c6f94f7a32e63ac38cf5fc987bddc8.pdf

دانشگاه شیراز پژوهش‌های برنامه درسی 2251-6794 16 1 2026 03 21 Lived Experiences of Markazi Province Teachers from the Teaching in Shahid schools تجربه زیسته معلمان از تدریس در مدارس شاهد: یک مطالعه پدیدارشناسانه 76 53 8757 10.22099/jcr.2026.8757 FA فاطمه جعفری گروه علوم تربیتی دانشگاه اراک سیروس منصوری دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران رحیم مرادی دانشیار گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران Journal Article 2024 05 10 The current research was conducted with the aim of "examining the lived experiences of teachers in the central province of the implementation of the curriculum in Shahid schools". In terms of purpose, it is practical and with a qualitative approach of phenomenology. The potential participants of the research were all the teachers of the first and second secondary school, Shahid schools of Arak city, using the theoretical saturation method, 28 people participated in the present study. The questions were asked to the research participants through semi-structured interviews, in an approximate time between 32 and 85 minutes. Data were analyzed using thematic analysis method. Thematic analysis of the data from the interviews resulted in 146 basic themes, 11 organizing themes and 1 overarching theme. The organizing themes extracted from the research were as follows; Institutional and structured support of Shahid schools, provision of appropriate physical, cultural and educational resources in Shahid schools, priority of commitment over expertise, managerial challenges, satisfactory organizational atmosphere, educational challenges, preference of teachers to choose Shahid schools, behavioral challenges of learners, heterogeneous being learners, the behavioral challenges of parents of students, the boldness of extracurricular activities. According to the themes discovered from the lived experience of teachers in Shahid schools, it is possible to improve the performance of Shahid schools by improving the performance of Shahid schools by improving the quality of different departments and using appropriate strategies to reduce the challenges raised. پژوهش حاضر باهدف «واکاوی تجارب‌زیسته معلمان از اجرای برنامه‌درسی در مدارس‌شاهد» انجام ‌شد. رویکرد پژوهش، کیفی و روش مورد استفاده پدیدارشناسی بود. مشارکت‌کنندگان بالقوه‏ی پژوهش کلیّه‌ی معلمان دوره متوسطه اول و دوم مدارس‌شاهد شهر اراک بودند که با استفاده از روش اشباع نظری 28 نفر در مطالعه شرکت کردند. ابزار گردآوری داده‌ها مصاحبه نیمه‌ساختار یافته بود و مدت زمان مصاحبه بین 20 تا 83 دقیقه بود. داده‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون، تحلیل شدند. اعتبارداده‌ها با دو روش ذکر جزئیات (نقل قول‌ها و شیوه استخراج کدها) و همچنین بازبینی توسط یک محقق مسلط به حوزه کیفی در رشته مطالعات برنامه‌درسی انجام شد. یافته های پژوهش شامل 118 مضمون پایه، 11 مضمون سازمان‌دهنده‌ و 1 مضمون فراگیر بود. مضامین سازمان‌دهنده عبارت بودند از: حمایت نهادی از مدارس‌شاهد، مهیا بودن منابع فرهنگی و آموزشی‌مناسب، ارجحیت تعهد نسبت به تخصص، چالش‌های مدیریتی، جوسازمانی رضایت‌بخش، چالش‌های آموزشی، ارجحیت انتخاب مدارس شاهد توسط معلمان، چالش‌های رفتاری یادگیرندگان، ناهمگن بودن یادگیرندگان، چالش‌های رفتاری اولیاء و پررنگ بودن فعالیت‌های فوق‌برنامه. با توجه به یافته‌های پژوهش می‌توان گفت مدارس شاهد با داشتن بسترهای آموزشی و پرورشی و.. مناسب می توانند در میان انواع مدارس در ایران از نظر عملکرد آموزشی و تربیتی در سطح بسیار خوبی قرار گیرند. البته لازم به ذکر است که برای تحقق این هدف باید برای چالش‌های مختلف مطرح شده در در این مدارس که در یافته های پژوهش به آنها اشاره شده است راه حل‌های مناسبی در نظر گرفته شود. https://jcr.shirazu.ac.ir/article_8757_009b9b586eac825234b5adc770c21b70.pdf

دانشگاه شیراز پژوهش‌های برنامه درسی 2251-6794 16 1 2026 03 21 Identifying Teaching–Learning Methods for the Affective Education Curriculum in Primary Schools بررسی و شناسایی روش‌های یاددهی ـ یادگیری برنامه درسی تربیت عاطفی در دوره ابتدایی 102 77 8853 10.22099/jcr.2026.8853 FA رضا علم گروه علوم تربیتی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ، آزادشهر علی اصغر بیانی گروه علوم تربیتی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاداسلامی ، آزادشهر ،ایران حسین فکوری حاجیار گروه علوم تربیتی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاداسلامی ، آزادشهر ،ایران حسن صائمی گروه علوم تربیتی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاداسلامی ، آزادشهر ،ایران 0000-0002-9597-913X مریم صفری گروه علوم تربیتی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاداسلامی ، آزادشهر ،ایران Journal Article 2025 12 10 This qualitative study aimed to identify and analyse teaching–learning methods suitable for an affective education curriculum in Iranian primary schools, given its links with children’s mental health, social adjustment and academic success. Using conventional content analysis, 18 experts and faculty members in curriculum studies, educational management, psychology and related fields were selected through purposive maximum-variation sampling. Semi-structured in-depth interviews were conducted and analysed inductively; trustworthiness was supported by Lincoln and Guba’s criteria. Results generated the core category of “interactive and affective learning” with five categories: experiential learning (role-play, emotional games, empathy workshops), interactive strategies (storytelling, moral dialogue, arts-based activities), cooperative learning (group projects, peer-led activities), innovative and blended methods (educational technology, multimedia tools, blended learning), and teacher empowerment (emotional self-awareness, emotion regulation, role modelling). The study underscores the need to systematically integrate affective education into Iran’s primary curriculum through a multidimensional, culturally grounded framework, alongside localised programmes and sustained teacher development to implement interactive and technology-enhanced approaches that strengthen students’ emotional and social competencies while supporting academic learning. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل روش‌های یاددهی–یادگیری مناسب برای برنامه درسی تربیت عاطفی در دوره ابتدایی انجام شد؛ زیرا این بُعد از رشد کودک با سلامت روانی، سازگاری اجتماعی و موفقیت تحصیلی پیوند دارد و غفلت از آن می‌تواند به اضطراب، پرخاشگری و افت تحصیلی بینجامد. مطالعه با رویکرد کیفی و طرح تحلیل محتوای قراردادی اجرا شد. جامعه پژوهش متخصصان و اعضای هیئت علمی علوم تربیتی، روان‌شناسی و مدیریت آموزشی بودند که ۱۸ نفر از آنان با نمونه‌گیری هدفمند و تنوع حداکثری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری، به‌صورت استقرایی تحلیل و با معیارهای لینکلن و گوبا از نظر اعتبار، انتقال‌پذیری، اتکاپذیری و تأییدپذیری ارزیابی شد. یافته‌ها مقوله محوری «یادگیری تعاملی و عاطفی» را نشان داد و پنج دسته روش را معرفی کرد: یادگیری تجربه‌محور، شیوه‌های تعاملی، یادگیری مشارکتی، روش‌های نوین و ترکیبی مبتنی بر فناوری، و توانمندسازی معلم با تأکید بر خودآگاهی و مدیریت هیجان. در مجموع، طراحی برنامه‌های بومی و ارتقای شایستگی عاطفی معلمان می‌تواند مهارت‌های عاطفی–اجتماعی دانش‌آموزان را همزمان با یادگیری تحصیلی تقویت کند. https://jcr.shirazu.ac.ir/article_8853_d4487523d3188a74931773f77d3f2893.pdf

دانشگاه شیراز پژوهش‌های برنامه درسی 2251-6794 16 1 2026 03 21 Designing and Validating a Model of Artificial Intelligence-Based Education in the Iranian Higher Education System: A Mixed-Methods Approach طراحی و اعتباریابی الگوی آموزش با هوش مصنوعی در نظام آموزش عالی- رویکرد ترکیبی 130 103 8905 10.22099/jcr.2026.8905 FA الهام شیخ پور گروه حکمرانی آموزشی و سرمایه انسانی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران، ایران. مجتبی معظمی گروه حکمرانی آموزشی و سرمایه انسانی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران، ایران. نازنین بنی اسدی گروه حکمرانی آموزشی و سرمایه انسانی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران، ایران. Journal Article 2026 02 26 The present study aimed to design and validate a model of artificial intelligence-based education in the Iranian higher education system using a mixed-methods (qualitative-quantitative) approach. In the qualitative phase, employing a case study method, the perspectives of faculty members and experts familiar with artificial intelligence in education selected through purposive sampling (prominent group) were collected via in-depth semi-structured interviews until theoretical saturation was reached. The data were then coded and analyzed using thematic analysis and NVivo software (version 8.8). In the quantitative phase, a researcher-developed questionnaire was designed based on the qualitative findings. The statistical population comprised faculty members from 20 top public and private (Azad) universities in Iran during the 2025-2026 academic year, from which 28 individuals with experience in the field of artificial intelligence were selected for validation using the prominent group sampling method. The questionnaire's validity was confirmed through item analysis (correlation coefficient of 0.65), and its reliability was confirmed through Cronbach's alpha (0.91). For model validation, Content Validity Ratio (CVR) and Content Validity Index (CVI) were employed with the participation of 28 experts. The qualitative findings led to the identification of three main components: antecedents (including the knowledge, skills, and attitudinal characteristics of faculty members and students, as well as the university's infrastructural characteristics and capacity-building), processes (including pre-teaching, during-teaching, and post-teaching activities), and consequences (including academic and psychological outcomes). In the quantitative validation, based on the CVR (minimum acceptable 0.33) and CVI (minimum 0.70) values, invalid items were removed, and items with values between 0.70 and 0.79 were revised. The final model, which encompasses the dynamic interaction of these components, possesses sufficient theoretical and empirical validity and can serve as a comprehensive framework for policymaking, curriculum planning, and faculty development aimed at the responsible and effective integration of artificial intelligence in Iranian higher education. پژوهش حاضر با هدف طراحی واعتباریابی الگوی آموزش مبتنی بر هوش مصنوعی در نظام آموزش عالی ایران با رویکرد ترکیبی انجام شد. در بخش کیفی با روش مطالعه موردی، دیدگاه‌های اعضای هیأت علمی و صاحب‌نظران آشنا با هوش مصنوعی که به روش نمونه‌گیری هدفمند (گروه بارز) انتخاب شدند، از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته عمیق تا رسیدن به اشباع نظری گردآوری و با روش تحلیل مضمون و نرم‌افزار NVivo کدگذاری و تحلیل شد. در بخش کمی، پرسشنامه محقق‌ساخته بر اساس یافته‌های کیفی طراحی گردید. جامعه آماری شامل اعضای هیأت علمی ۲۰ دانشگاه برتر دولتی و آزاد ایران در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بود که از میان آنها ۲۸ نفر با سابقه فعالیت در حوزه هوش مصنوعی به روش نمونه‌گیری گروه بارز برای اعتباریابی انتخاب شدند. روایی پرسشنامه با تحلیل گویه(ضریب همبستگی ۶۵/۰) و پایایی با آلفای کرونباخ (۹۱/۰) تأیید شد. برای اعتباریابی مدل از شاخص‌های نسبت روایی محتوایی(CVR) و شاخص روایی محتوایی (CVI) استفاده گردید. یافته‌های کیفی منجر به شناسایی سه مؤلفه اصلی پیشایندها (شامل ویژگی‌های دانشی، مهارتی و نگرشی اعضای هیأت علمی و دانشجویان و ویژگی‌های زیرساختی دانشگاه)، فرایندها(شامل فعالیت‌های پیش، حین و پس از تدریس)و پیامدها(شامل پیامدهای تحصیلی و روان‌شناختی) شد.در اعتباریابی کمی، بر اساس مقادیر CVR و CVI، گویه‌های فاقد اعتبار حذف و برخی بازنویسی شدند. الگوی نهایی که دربرگیرنده تعامل پویای این مؤلفه‌هاست، از اعتبار نظری و تجربی کافی برخوردار بوده و می‌تواند به‌عنوان چارچوبی جامع برای سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی درسی و توانمندسازی اساتید در جهت ادغام مسئولانه و مؤثر هوش مصنوعی در آموزش عالی ایران مورد استفاده قرار گیرد. https://jcr.shirazu.ac.ir/article_8905_4cd896104f897e4fddc216f38775d2b2.pdf

دانشگاه شیراز پژوهش‌های برنامه درسی 2251-6794 16 1 2026 03 21 Design and Validation of a Formal Tourism Literacy Education Model with a Sustainable Development Approach in Students’ Curriculum ارائه الگو و اعتبارسنجی آموزش رسمی سواد گردشگری با رویکرد توسعه پایدار در برنامه درسی دانش‌آموزان 162 131 8583 10.22099/jcr.2026.8583 FA رضا قنبری گروه علوم تربیتی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران فاطمه پرسته قمبوانی گروه علوم تربیتی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران مژگان عبدالهی گروه علوم تربیتی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران حمیده رشادت جو گروه علوم تربیتی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2025 08 17 Introduction:<br />The tourism industry plays a vital role in linking natural and human domains, serving as a key sector for implementing sustainability principles and fostering long-term global benefits. Systematic reforms in tourism have the potential to mitigate climate change, alleviate poverty, and promote inclusive and sustainable economic growth, making education for sustainability a crucial component. Such education emphasizes innovative learning methods, critical reflection, and empowering students to actively contribute to sustainable practices. In tourism, this form of education deepens understanding of the industry while instilling knowledge of sustainable practices and environmental protection. Central to this approach is the development of tourism literacy, which equips individuals and communities with the awareness and skills needed to properly engage with tourism and support its responsible growth. Since education is a foundational pillar of sustainable tourism, success in managing this sector depends on skilled training, public awareness, community participation, and the communication of preventive measures. For this reason, the Ministry of Education must integrate tourism literacy into curricula by highlighting national tourist destinations and diverse potentials. At present, formal education neglects this area, leaving many travelers unaware of local ecosystems and leading to unintended environmental harm. Consequently, this research seeks to answer the question: How can a formal tourism literacy education model with a sustainable development approach be designed for integration into students’ curriculum?<br /><br />Method: <br />This study set out to design and validate a formal tourism literacy education model grounded in sustainable development for integration into students’ curriculum, using an applied and exploratory mixed-methods approach that combined qualitative and quantitative techniques. In the qualitative phase, data were collected through 20 purposively selected semi-structured interviews with experts and scholars in tourism and sustainable development, identified partly through snowball sampling to ensure a knowledgeable participant pool. Interviews continued until theoretical saturation was achieved, after which transcripts were coded, analyzed, and categorized using MAXQDA 2020 to extract key themes. To ensure trustworthiness, credibility checks such as member validation, data triangulation, negative case analysis, and transferability assessments were applied. The quantitative phase targeted a statistical population of 3,230 individuals, from which a sample of 343 teachers specializing in education and tourism literacy was drawn using Cochran’s formula and cluster random sampling. A researcher-designed questionnaire consisting of 96 items measured on a five-point Likert scale was distributed to the sample group to validate the proposed model. The collected data were subjected to exploratory factor analysis using SPSS 25 and SmartPLS software. Furthermore, face validity was confirmed by a panel of experts, while reliability was tested via a pilot study and calculated through Cronbach’s alpha, Composite Reliability (CR), and Average Variance Extracted (AVE), ensuring the model’s rigor and applicability.<br />Results:<br />Through the analysis and categorization of interview transcripts, 96 indicators were identified and organized into 21 key concepts, including tourism education strategy, managerial factors, analytical skills, infrastructures, cultural and educational objectives, challenges, teaching and learning processes, facilities and technology, social justice, and evaluation. These concepts were further aligned with cognitive, affective, and psychomotor goals, ensuring a comprehensive framework that integrates academic, personal, and business skills. The proposed formal tourism literacy education model with a sustainable development approach was structured around critical dimensions such as contextual and intervening factors, educational and developmental objectives, tourism literacy, formal education, sustainable development, and quality of life. By addressing both practical and theoretical aspects, the model highlights the importance of holistic education in tourism. Moreover, based on the Goodness of Fit (GoF) results, the validation process confirmed that the model achieved a strong, reliable, and acceptable fit, indicating its effectiveness for integration into students’ curricula.<br />Conclusion:<br />The findings reveal that formal tourism literacy education significantly improves individuals’ knowledge, attitudes, and skills in understanding the real concept of tourism, while also contributing to environmental protection and cultural heritage preservation. To achieve these goals, it is essential to consider the dimensions, components, and indicators of tourism literacy within the school curriculum. This study identified the elements of formal tourism literacy education with a sustainable development approach, providing a framework to strengthen and advance tourism literacy in the formal education system. Establishing clear and measurable objectives for such programs is necessary to foster sustainable knowledge, skills, and attitudes, while also enhancing learners’ personal growth, collaboration, responsibility, and cultural respect. Tourism literacy education should employ updated teaching methods and current information, supported by collaboration among governmental bodies, NGOs, and universities. Such cooperation can be achieved through conferences, workshops, and joint training programs that encourage knowledge sharing. Equally important is the creation of a continuous evaluation and feedback system to assess program effectiveness and adapt to emerging needs. The model must also ensure equal access to education, offering scholarships, free training, and targeted support for underprivileged groups. Finally, awareness campaigns and promotional activities on sustainable tourism can strengthen public engagement and foster positive societal attitudes toward responsible tourism practices. مقدمه و هدف: باتوجه به اینکه آموزش از ارکان اساسی توسعه پایدار گردشگری است و موفقیت آن به اجرای اصولی مانند تربیت نیروهای متخصص، آموزش، آگاه‌سازی در این حوزه وابسته است. بنابراین هدف پژوهش حاضر ارائه الگو و اعتبارسنجی آموزش رسمی سواد گردشگری با رویکرد توسعه پایدار ‏در برنامه درسی دانش‌آموزان است.<br />روش‌شناسی پژوهش: این پژوهش با طرح آمیخته اکتشافی انجام شد. جامعه آماری در بخش کیفی، 20 نفر از خبرگان شامل اساتید دانشگاهی متخصص در زمینه آموزش رسمی سواد گردشگری هستند. در بخش کمی، از نظرات 343 نفر از معلمان حوزه آموزش و سواد گردشگری جهت اعتباریابی استفاده شد. در رویکرد کیفی نیز از تحلیل مضمون با نرم افزار maxqda2020 و با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند و در رویکرد کمی از روش توصیفی از نوع پیمایشی با نرم‌افزار SmartPLS3 استفاده شد.<br />یافته‌ها: با بررسی و دسته‌بندی کدها، 96 شاخص را شناسایی نموده و با توجه به شباهت و قرابت معنایی آن‌ها، در 21 مفهوم اصلی دسته‌بندی شد که در 8 گروه 1- عوامل زمینه‌ساز، 2- عوامل مداخله‌گر، 3- اهداف آموزشی، 4- اهداف پرورشی، 5- سواد گردشگری، 6- آموزش رسمی، 7- توسعه پایدار، 8- کیفیت زندگی جای ‌داده شدند. اعتبارسنجی الگوی پژوهش حاضر نشان داد الگوی تحقیق از برازش مطلوبی برخوردار است.<br />بحث و نتیجه‌گیری: گنجاندن اهداف پرورشی در الگو نشان‌دهنده این است که آموزش سواد گردشگری باید به توسعه شخصیت و مهارت‌های اجتماعی یادگیرندگان نیز بپردازد. این اهداف می‌توانند شامل تقویت روحیه همکاری، مسئولیت‌پذیری و احترام به فرهنگ‌های مختلف باشند. https://jcr.shirazu.ac.ir/article_8583_3935c8af934023abc20bcca58aeaa694.pdf

دانشگاه شیراز پژوهش‌های برنامه درسی 2251-6794 16 1 2026 03 21 Design and Validation of an Entrepreneurship Ecosystem-Based Curriculum Framework in Higher Education (A Case Study: Management and Social Services Disciplines at the University of Applied Science and Technology) طراحی و اعتباریابی چارچوب برنامه درسی مبتنی بر زیست‌بوم کارآفرینی در آموزش عالی (مطالعه موردی: رشته‌های مدیریت و خدمات اجتماعی دانشگاه جامع علمی‌کاربردی) 190 163 8788 10.22099/jcr.2026.8788 FA اکبر احمدی دانشگاه جامع علمی کاربردی جعفر جهانی دانشگاه شیراز - دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی 0000-0002-2192-6596 رحمت الله مرزوقی استاد تمام دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی 0000-0002-2790-5163 قاسم سلیمی دانشیار دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی Journal Article 2026 03 14 This study aimed to design and validate an entrepreneurship-oriented curriculum framework for management and social services fields at the University of Applied Science and Technology. This applied research employed a sequential exploratory mixed-methods design, conducted in two distinct phases. In the qualitative phase, using a case study approach, data were collected through systematic document analysis and semi-structured interviews with 18 experts (including curriculum development specialists, entrepreneurs, and educational administrators) until theoretical saturation was achieved. The data were analyzed using thematic analysis. The findings from this phase led to the development of a preliminary framework consisting of 4 dimensions (objectives, content, teaching-learning methods, and assessment), 15 components, and 75 indicators. In the quantitative phase, for external validation of the developed framework, a researcher-made questionnaire based on qualitative findings was distributed among a sample of 386 stakeholders (including faculty members, students, and entrepreneurs). The questionnaire contained 60 items on a five-point Likert scale. Content validity was confirmed by experts, and reliability was established with a Cronbach's alpha of 0.94. Quantitative data were analyzed using descriptive statistics (frequency and percentage) and inferential statistics (Chi-square test) in SPSS software. The Chi-square test results revealed a statistically significant consensus (p < 0.05) among different stakeholder groups regarding the framework components. Furthermore, descriptive analysis indicated that the average agreement rate across all dimensions and components exceeded 78%. Consequently هدف این پژوهش، طراحی و اعتباریابی چارچوب برنامه درسی با جهت‌گیری زیست‌بوم کارآفرینی برای رشته‌های گروه آموزشی مدیریت و خدمات اجتماعی دانشگاه جامع علمی‌کاربردی بود. این پژوهش ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر روش، یک مطالعه ترکیبی (کیفی-کمی) با طرح اکتشافی متوالی بود که در دو فاز مجزا انجام شد. در فاز کیفی مطالعه کنونی و با استفاده از رویکرد مطالعه موردی، داده‌ها از طریق مطالعه نظام‌مند اسناد و مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با 18 خبره (اساتید برنامه‌ریزی درسی، کارآفرینان و مدیران آموزشی) تا رسیدن به اشباع نظری گردآوری و با روش تحلیل مضمون تحلیل شد. یافته‌های این فاز منجر به طراحی چارچوب اولیه‌ای متشکل از 4 بُعد (اهداف، محتوا، روش‌های یادگیری-تدریس و ارزشیابی)، 15 مؤلفه و 75 شاخص گردید. در فاز کمّی و به منظور اعتباریابی بیرونی چارچوب طراحی‌شده، پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته مبتنی بر یافته‌های کیفی و متشکل از 60 گویه در مقیاس لیکرت پنج‌درجه‌ای، بین نمونه‌ای متشکل از 386 نفر از ذی‌نفعان (اساتید، دانشجویان و کارآفرینان) توزیع و داده های مطالعه گردآوری شد. روایی ابزار توسط متخصصان و پایایی آن با آلفای کرونباخ 94/0 تأیید گردید. داده‌های کمی با استفاده از آمار توصیفی (فراوانی و درصد) و استنباطی (آزمون خی-دو) در نرم‌افزار SPSS تحلیل شد. نتایج تحلیل آزمون خی-دو حاکی از وجود اجماع نظر آماری معنادار (p < 0.05) بین گروه‌های مختلف در مورد مؤلفه‌های چارچوب بود. همچنین، نتایج تحلیل توصیفی نشان داد که میانگین موافقت شرکت‌کنندگان با کلیه ابعاد و مؤلفه‌های چارچوب بیش از 78 درصد است https://jcr.shirazu.ac.ir/article_8788_f035c1b004e6a1be0458ac980ee8d495.pdf

دانشگاه شیراز پژوهش‌های برنامه درسی 2251-6794 16 1 2026 03 21 Designing an Interactive Learning Model for Student Teachers at the Fars University of Teacher Education طراحی الگوی یادگیری تعاملی دانشجو معلمان در دانشگاه فرهنگیان فارس 214 191 8759 10.22099/jcr.2026.8759 FA حسین افلاکی فرد گروه آموزش علوم تربیتی،دانشگاه فرهنگیان،تهران،ایران. محمد قلعه نویی مدیر مدرسه ابتدایی،آموزش و پرورش درودزن،فارس،ایران میثم بانشی کارشناس ارشد آموزش ابتدایی،دانشگاه فرهنگیان،تهران،ایران Journal Article 2025 04 25 The present study aimed to design an interactive learning model for student-teachers at the University of Teacher Education in Fars Province. This research is a sequential exploratory mixed-methods study, conducted in two phases: qualitative and quantitative. In the qualitative phase, using interpretive research methods and thematic analysis, the dimensions and components of the interactive learning model were identified. The participants in this phase consisted of 15 experts in the field of educational sciences, and data were collected through semi-structured interviews. After analyzing the qualitative data, six dimensions and 20 main components were extracted. In the tool development phase, a questionnaire was designed to assess the proposed model. In the quantitative phase, the proposed model was tested on a sample of 478 student-teachers at Farhangian University in Fars Province, selected through cluster random sampling.. The data analysis results, using appropriate statistical methods, confirmed the effectiveness of the proposed model in the interactive learning process. The validity of the questionnaire was confirmed through content validity and factor analysis. The findings showed that the interactive learning model includes six main themes: (1) quality of education, (2) classroom characteristics, (3) technology and equipment, (4) interactive execution process, (5) individual characteristics of students and instructors, and (6) academic transformations. Each of these themes includes a set of factors and key components that directly influence the effectiveness of the interactive learning process. Furthermore, the results indicated that the use of modern educational technologies, effective interactions between student-teachers and instructors, and the design of educational programs based on the real needs of student-teachers are essential components of the success of this model. The model fit tests demonstrated an appropriate fit for the research model. Based on the research findings, suggestions for improving the educational processes at the University of Teacher Education have been provided, which can serve as a guide for the development of interactive learning in other educational institutions. This study serves as both a theoretical and practical framework for designing and implementing interactive learning models in educational systems across the country. پژوهش حاضرباهدف طراحی الگوی یادگیری تعاملی برای دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان استان فارس انجام گرفت. این تحقیق از نوع پژوهش‌های ترکیبی اکتشافی متوالی است که دردوبخش کیفی وکمی صورت پذیرفته است.دربخش کیفی،بااستفاده ازروش پژوهش تفسیری وتحلیل مضمون،ابعادومؤلفه‌های الگوی یادگیری تعاملی شناسایی شد. مشارکت‌کنندگان دراین بخش شامل15نفرازخبرگان رشته علوم تربیتی بودندکه با استفاده از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته، اطلاعات موردنیازگردآوری شد.پس ازتحلیل داده‌های کیفی،6بعدو20مؤلفه اصلی استخراج گردیدودرمرحله ابزارسازی، پرسشنامه‌ای برای ارزیابی مدل طراحی‌شده تدوین شد.در بخش کمی،مدل طراحی‌شده بااستفاده ازپرسشنامه محقق‌ساخته درنمونه‌ای شامل۴۷۸نفر ازدانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان استان فارس،که به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای انتخاب شده بودندموردآزمون قرارگرفت.نتایج تحلیل داده‌هابااستفاده ازروش‌های آماری مناسب،تأثیرگذاری مدل پیشنهادی درفرآیندیادگیری تعاملی راتأییدنمود.اعتبار پرسشنامه ازطریق روایی محتوایی وتحلیل عاملی تأییدشد.نتایج تحقیق نشان دادکه الگوی یادگیری تعاملی شامل شش مضمون اصلی است:(1)کیفیت آموزش،(2)ویژگی‌های کلاس درس، (3)فناوری و تجهیزات،(4)فرآیند اجرایی تعاملی،(5)ویژگی‌های فردی دانشجو و استاد، و (6) تحولات دانشگاهی. هر یک از این مضامین شامل مجموعه‌ای از عوامل و مؤلفه‌های کلیدی است که به طور مستقیم بر اثربخشی فرآیند یادگیری تعاملی تأثیر می‌گذارند. همچنین، یافته‌ها نشان داد که استفاده از فناوری‌های نوین آموزشی، تعاملات مؤثر بین دانشجومعلمان و اساتید، و طراحی برنامه‌های آموزشی مبتنی بر نیازهای واقعی دانشجومعلمان از ارکان اساسی موفقیت این الگو هستند. نتایج آزمون‌های برازش مدل، نشان‌دهنده برازش مناسب مدل تحقیق هستند. بر اساس نتایج تحقیق، پیشنهادهایی برای بهبود فرآیندهای آموزشی دانشگاه فرهنگیان ارائه شده است که می‌تواند راهگشای توسعه یادگیری تعاملی در سایر مؤسسات آموزشی باشد. این پژوهش به‌عنوان یک چارچوب نظری و عملی برای طراحی و پیاده‌سازی الگوهای یادگیری تعاملی در سیستم‌های آموزشی کشور قابل استفاده است. https://jcr.shirazu.ac.ir/article_8759_c75acd66a12e315b03b7b4c3bcccb6ea.pdf

دانشگاه شیراز پژوهش‌های برنامه درسی 2251-6794 16 1 2026 03 21 Critical Evaluation of Revised Curricula in the Fields of Foreign Languages in Light of Research Ethics ارزیابی انتقادی برنامه‌های درسی بازنگری شدة رشته‌های زبان‌های خارجی در پرتو اخلاق پژوهش 230 215 8775 10.22099/jcr.2026.8775 FA علیرضا راستی بخش زبان های خارجی و زبان شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران/بخش زبانهای خارجی، دانشکده علوم انسانی، Journal Article 2026 04 01 Due to rapid changes in the world, university curriculum documents are being constantly revised. One of the phenomena which has been facilitated as well as occasionally abused in light of advancement of digital tools and technologies is the quantity and quality of research outputs. It is accordingly imperative that, in curriculum planning in general and writing curriculum documents, due attention be paid to clean research and its requirements. This study has aimed to investigate the extent to which the curriculum documents revised by the Ministry of Science, Research and Technology have taken research ethics into consideration. In keeping with this, using basic content analysis and thematic analysis, the research has analyzed twelve curriculum documents in the four disciplines of foreign languages of English, French, German, and Russian in undergraduate and graduate program levels and has sought to provide the reader with the amount of coverage of ethical research and its manifestations in the data. The findings indicate that, although the issue of clean research is comparatively covered in the curricula of the disciplines of English and French language, albeit with quite an uneven distribution, it has been excluded from the curricula of the graduate programs from which it is expected that they train researchers. Ultimately, the findings will be discussed with regard to the vital role higher education plays in socializing individuals to societal values such as ethics of research. برنامه‌های درسی دانشگاهی در دنیا به دلیل آهنگ تند تغییرات پیوسته در حال بازنگری‌اند. یکی از مقوله‌هایی که با گسترش فناوری‌ها و ابزار دیجیتال نوین هم تسهیل و هم بعضاً مورد سوءاستفاده واقع شده، کمیت و کیفیت بروندادهای پژوهشی می‌باشد. از این رو بایسته است در امر برنامه ریزی درسی به طور عام و نگارش اسناد برنامة درسی به طور خاص مقولة پژوهش پاک و الزامات آن مورد اقبال قرار گیرد. هدف از این پژوهش، بررسی میزان توجه برنامه‌های درسی وزارت عتف به مقولات پژوهش اخلاقی می‌باشد. در این راستا، مطالعة کنونی با تحلیل محتوای پایه و تحلیل مضمون دوازده برنامة درسی بازنگری شده در چهار رشتة زبان‌های خارجی انگلیسی، فرانسه، آلمانی، و روسی در هر سه مقطع کارشناسی پیوسته، کارشناسی ارشد، و دکتری تخصصی کوشیده تا میزان شمول مقولات اخلاق در پژوهش و ماهیت چنین بازنمودی را بر خواننده عرضه کند. یافته‌ها مبین این است که، هر چند به طور نسبی مبحث پژوهش پاک در برنامه‌های درسی رشته‌های انگلیسی و فرانسه، البته با توزیع نامتوازن، گنجانده شده، توجه به اخلاقیات پژوهش و مصادیق آن آنگونه که از برنامه‌های درسی دوره‌های پژوهشگرپرور تحصیلات تکمیلی انتظار می‌رود، لحاظ نشده است. در پایان، یافته‌ها، با در نظر گرفتن نقش مهمی که آموزش عالی در جامعه‌پذیری افراد نسبت به ارزش‌های جامعه نظیر اخلاقیات تحقیق ایفا می‌کند، مورد بحث قرار گرفته است. https://jcr.shirazu.ac.ir/article_8775_50fdb37632c27e452105283f5777748c.pdf

دانشگاه شیراز پژوهش‌های برنامه درسی 2251-6794 16 1 2026 03 21 A Model for the Effectiveness of University Curricula with an Emphasis on Graduates’ Professional Competencies الگوی اثربخشی برنامه های درسی دانشگاه با محوریت شایستگی های حرفه ای فارغ التحصیلان 254 231 8852 10.22099/jcr.2026.8852 FA جعفر ترک زاده رییس بخش مدیریت و برنامه ریزی آموزشی- دانشگاه شیراز علاء عطیه ثابت الدبی بخش مدیریت و برنامه ریزی آموزشی. دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه شیراز رحمت اله مرزوقی بخش مدیریت و برنامه ریزی آموزشی. دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه شیراز فهیمه کشاورزی بخش مدیریت و برنامه ریزی آموزشی. دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه شیراز Journal Article 2026 06 07 هدف پژوهش حاضر، طراحی الگوی اثربخشی برنامه‌های درسی دانشگاه با تأکید بر شایستگی‌های حرفه‌ای فارغ‌التحصیلان بود. این مطالعه از نظر هدف بنیادی و از نظر ماهیت کیفی بود که با رویکرد بافت‌نگاری نظری انجام شد. داده‌های پژوهش از طریق تحلیل محتوای اسنادی گردآوری شد. بدین منظور، متون نظری، کتاب‌ها، مقالات و مطالعات مرتبط با حوزه اثربخشی برنامه‌های درسی دانشگاه و شایستگی‌های حرفه‌ای فارغ‌التحصیلان به‌صورت هدفمند انتخاب و تحلیل شدند. فرایند تحلیل داده‌ها در چهار گام کدگذاری مفاهیم، دسته‌بندی مضامین، هم‌بافت‌سازی و بازنمایی الگوی نهایی صورت گرفت. در مرحله هم‌بافت‌سازی، مؤلفه‌های الگوی سه‌سطحی اثربخشی درونی، بیرونی و نهادی با چارچوب شایستگی حرفه‌ای فارغ‌التحصیلان در پیوند با یکدیگر تحلیل و بازترکیب شدند. یافته‌ها نشان دادند که در بعد اثربخشی درونی، شایستگی‌هایی نظیر خودفرمانی، خودانگیختگی، ویژگی‌های شخصیتی، آگاهی‌های عمومی، یادگیری مستمر، مهارت‌های تفکر، خلاقیت، پردازش اطلاعات، تعاملات اجتماعی، کار تیمی، حل مسئله، تصمیم‌گیری، دانش و بینش تخصصی و شایستگی‌های فرهنگی قرار می‌گیرند. در بعد اثربخشی بیرونی، مؤلفه‌هایی چون درک محیطی، ارتباطات عمومی، مدیریت منابع، مهارت‌های دیجیتال و محیط کار، توانمندی‌های تخصصی، اشتغال‌پذیری، کارآفرینی، مهارت‌های کسب‌وکار، مسائل اقتصادی و مدیریت و رهبری شناسایی شدند. همچنین، در بعد اثربخشی نهادی، مؤلفه‌های اخلاقی، مسئولیت‌های اجتماعی، نگرش‌های جهانی، پایداری و محیط‌زیست تبیین شدند. به منظور اعتبارپذیری و اعتمادپذیری یافته‌ها از مستندسازی دقیق فرایند تحلیل، هم‌سنجی منابع، داوری همتایان و بازکدگذاری استفاده شد. این چارچوب با ارائه الگویی جامع، بر ضرورت توجه هم‌زمان به رشد فردی (اثربخشی درونی)، پاسخ‌گویی به بازار کار (اثربخشی بیرونی) و ایفای تعهدات اجتماعی و اخلاقی (اثربخشی نهادی) در برنامه درسی تأکید دارد. The aim of the present study was to develop a model for the effectiveness of university curricula, with an emphasis on graduates’professional competencies.In terms of purpose, the study was fundamental research, and in terms of methodology, it was qualitative and conducted using a theoretical contextualization approach.Research data were collected through documentary content analysis.To this end,theoretical texts,books,articles, and relevant studies concerning the effectiveness of university curricula and graduates’ professional competencies were purposively selected and analyzed.The data-analysis process was carried out in four stages: concept coding,theme categorization, contextualization, and representation of the final model. At the contextualization stage, the components of the three-level model of internal, external, and institutional effectiveness were analyzed and recombined in relation to the framework of graduates’ professional competencies.The findings indicated that the dimension of internal effectiveness includes competencies such as self-direction, self-motivation, personality traits, general awareness, lifelong learning, thinking skills, creativity, information processing,social interaction, teamwork, problem-solving, decision-making, specialized knowledge and insight, and cultural competencies.The dimension of external effectiveness encompasses components such as environmental awareness, general communication, resource management,digital and workplace skills, specialized capabilities,employability,entrepreneurship, business skills, economic issues, and management and leadership.Furthermore,the dimension of institutional effectiveness includes ethical components, social responsibilities,global perspectives, sustainability,and environmental concerns.To ensure the credibility and dependability of the findings, detailed documentation of the analytical process, source triangulation, peer review, and recoding were employed.By presenting a comprehensive model,this framework emphasizes the need to address individual development (internal effectiveness),responsiveness to labor-market needs(external effectiveness),and the fulfillment of social and ethical commitments (institutional effectiveness) simultaneously in curriculum design https://jcr.shirazu.ac.ir/article_8852_fc05cf506922d363227def2742f9e5e2.pdf

دانشگاه شیراز پژوهش‌های برنامه درسی 2251-6794 16 1 2026 03 21 The Impact of Visual Representation on Solving Mathematical Word Problems: A Comparative Study Across Number, Proportion, and Geometry Domains تأثیر بازنمایی تصویری در حل مسائل کلامی ریاضی: مطالعه تطبیقی در حوزه‌های اعداد، نسبت و هندسه 274 255 8873 10.22099/jcr.2026.8873 FA مجید حق وردی گروه ریاضی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران مریم روزبهانی گروه ریاضی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران Journal Article 2025 11 28 INTRODUCTION<br />Mathematical word problems represent one of the most challenging aspects of mathematics education. Over the past 50 years, they have been the focus of extensive research as educators increasingly emphasize the application of mathematical knowledge in real-life situations (Verschaffel et al., 2020; Kilpatrick, 1996; OECD, 1999). The successful solution of mathematical problems requires understanding relationships, recognizing data, and comprehending concepts, where mental-visual representations play a crucial role (Haghverdi & Goya, 2010). Visual representation is one method for presenting mathematical problems. While word problems are often accompanied by images that can enhance understanding, questions remain about whether visual representations are beneficial for the learning process itself (Noori Afshar et al., 2017; Seufert, Jänen & Brünken, 2007). This research examines how changing mathematical word problems from descriptive to visual representation affects student performance across different educational levels (elementary sixth grade and lower secondary) and content domains (numbers, proportions, and geometry).<br />THEORETICAL FRAMEWORK<br />Visual representations are typically an indirect representation of the real world for students (Beaumont et al., 2017). According to Diezmann and English (2003), visual representation in mathematics education is important for two reasons: it supports reflection of problem data and provides meaning for connecting mathematical ideas. Hegarty and Kozhevnikov (1999) distinguished schematic representation (concrete visualization) from diagrammatic representation (abstract, emphasizing relationships). Elia and Philippou (2004) classified images into four functional types: (1) Decorative images with no connection to the problem; (2) Representational images describing the problem scene; (3) Organizational images providing instructions for problem-solving; and (4) Informational images providing essential information for understanding or solving the problem.<br />METHODOLOGY<br />This quasi-experimental study used paired equivalent problems presented in both visual and verbal forms. The sample consisted of 60 female students from Borujerd city (20 elementary sixth grade, 40 lower secondary), selected through convenience sampling. The research instrument comprised 21 paired problems equally distributed across numbers (7), proportions (7), and geometry and measurement (7). Each problem was designed in both descriptive and visual formats. For each student, 12 of the 21 problems were randomly selected as descriptive problems (Version A), while the remaining 9 appeared as visual problems (Version B), presented in random order. Students had 60 minutes to complete the test, with calculator use permitted. Data were analyzed using paired and independent t-tests, with responses scored as incorrect/correct (0 or 1).<br />FINDINGS<br />Results showed that changing word problems from descriptive to visual representation significantly affected student performance. Students' average scores in all three content domains were significantly higher in the visual version. The paired t-test confirmed this difference was statistically significant (t = -5.90, p<0.05), with a negative Pearson correlation indicating an inverse relationship between descriptive and visual problem difficulty. In elementary school, descriptive problem scores averaged 10.65 (SD=2.39) versus 16.50 (SD=3.14) for visual problems—a difference of 5.85 points. In lower secondary, descriptive scores averaged 12.40 (SD=2.12) versus 14.58 (SD=2.27) for visual problems—a difference of 2.18 points. Independent t-tests confirmed significant performance differences between educational levels (p<0.05). Notably, lower secondary students performed better on descriptive problems due to developed language skills, while elementary students excelled with visual problems, suggesting stronger visual-spatial thinking at younger ages. Content domain analysis revealed varying effects: In numbers, descriptive scores averaged 10.17 (SD=5.44) versus 14.67 (SD=5.20) for visual—a 4.5-point increase. In proportions, scores were 12.42 (SD=5.48) versus 15.67 (SD=6.92)—a 3.25-point increase. In geometry, scores were 13.00 (SD=5.38) versus 16.00 (SD=4.94). Although the geometry domain showed a 3-point numerical difference, the lower standard deviation in visual problems indicated more stable and consistent effects, aligning with the spatial-visual nature of geometric problems.<br />DISCUSSION AND CONCLUSION<br />This research demonstrated that changing problem representation from descriptive to visual significantly improves students' problem-solving ability, consistent with previous research (Azizi Mahmoudabad et al., 2019; Beaumont et al., 2017). Excessive verbal content often negatively affects performance (Boonen et al., 2014; Fuchs et al., 2015), explaining the positive effect of visual representation. A key finding is the differential effect across content domains. Visual representation was most effective in geometry and measurement, consistent with Hoogland et al. (2016) and Schultz et al. (2010), likely due to the spatial-visual nature where visual representation directly supports mental model construction. In proportions, the effect was relatively less, possibly due to inherent complexity requiring quantity-to-whole comparisons. Elementary students benefited more from visual representation, suggesting greater reliance on visual-spatial thinking, while lower secondary students performed better on descriptive problems due to developed language skills. These findings have important implications for designing educational materials: balanced use of descriptive and visual representations according to content domain and educational level can enhance learning and problem-solving. Study limitations include the restriction to female students and convenience sampling. Future research should employ larger, more diverse samples and qualitative methods such as interviews and think-aloud protocols to investigate factors affecting visual representation effectiveness more deeply. این پژوهش با هدف مقایسه عملکرد دانش‌آموزان در حل مسائل کلامی ریاضی در دو موقعیت توصیفی (کلامی) و تصویری انجام شد. پژوهش از نوع شبه‌تجربی با طرح درون‌آزمودنی برای مقایسه دو موقعیت و طرح بین‌آزمودنی برای مقایسه مقاطع تحصیلی بود. نمونه شامل ۶۰ دانش‌آموز دختر پایه ششم ابتدایی و دوره اول متوسطه شهرستان بروجرد بود که به شیوه در دسترس انتخاب شدند. ابزار پژوهش، آزمون محقق‌ساخته‌ای متشکل از ۲۱ مسئله زوجی در سه حوزه اعداد، نسبت و هندسه و اندازه‌گیری (هر کدام ۷ مسئله) بود که هر مسئله در دو قالب توصیفی و تصویری طراحی شد. برای هر آزمودنی، ۱۲ مسئله به‌صورت تصادفی به‌عنوان نسخه توصیفی (الف) و سایر مسائل به‌عنوان نسخه تصویری (ب) ارائه گردید. داده‌ها با آزمون t زوجی و مستقل تحلیل شدند. نتایج نشان داد تغییر بازنمایی از توصیفی به تصویری تأثیر معناداری بر عملکرد دانش‌آموزان دارد (t= -5/90، p<0/05). در دوره ابتدایی، میانگین عملکرد در مسائل تصویری (16/5=M) بیش از توصیفی (10/65=M) بود و در دوره متوسطه نیز الگوی مشابهی مشاهده شد (تصویری: 14/58=M، توصیفی: 12/40=M). همچنین، اثر بازنمایی تصویری در حوزه هندسه و اندازه‌گیری (16=M در برابر 13=M) چشمگیرتر از نسبت (10/17=M در برابر 14/67=M) و اعداد (12/42=M در برابر 15/67=M) بود. یافته‌ها بر کارآمدی بازنمایی تصویری، به‌ویژه در مسائل هندسی، در بهبود یادگیری و حل مسئله تأکید دارد. https://jcr.shirazu.ac.ir/article_8873_98a7d8b9c910719b85de770528b492d6.pdf